In een recente discussie over politiek was iemand zo zeker van zijn gelijk dat elk tegenargument werd afgedaan. “Zo zit het gewoon.” En ik dacht: wanneer ben ik ook zo geworden? Wanneer heb ik voor het laatst gezegd “ik weet het niet”?
Zekerheid voelt goed. Het geeft houvast. Maar het houdt je ook klein.
Charles Bukowski schreef ooit iets wat me blijft achtervolgen:
The problem with the world is that the intelligent people are full of doubts, while the stupid ones are full of confidence.
Dit klinkt arrogant. Maar kijk om je heen. Wie schreeuwt het hardst op Twitter? Wie heeft overal een mening over klaar? Meestal niet de experts of mensen met levenservaring.
Want hoe meer je weet, hoe meer je beseft hoeveel je niet weet. Een echte expert in infectieziekten zal je nooit vertellen dat corona “gewoon een griepje” is. Die kent de nuances. Die heeft twijfels. Die zegt: “Het lijkt erop dat… maar we moeten nog…”
En dan heb je die oom op het verjaardagsfeest die na twee biertjes exact weet hoe de economie, de zorg én het onderwijs moeten worden opgelost.
Simpele wereldbeelden voelen veilig. Maar ze houden je dom.
Wat school je niet leert
Ik was best goed op school. Goed in het juiste antwoord geven. Feiten stampen. Spelen volgens de regels.
I never allowed my schooling to get in the way of my education.
Mark Twain
Pas jaren later begreep ik dat. School leert je een systeem te volgen. Educatie, leren van het leven, is vragen stellen. Twijfelen. Dingen uitproberen die ‘niet horen’.
Ik ken mensen die na hun diploma nooit meer een boek hebben opengeslagen. Die hun mening baseren op krantenkoppen en Facebook-posts. En vervolgens zeker van hun zaak zijn.
Dat is geen domheid. Dat is luiheid. Je geest blijft stilstaan als je hem niet uitdaagt.
Test jezelf: waar gaan je gesprekken over?
Eleanor Roosevelt had een maatstaf:
Great minds discuss ideas. Average minds discuss events. Small minds discuss people.
Ik vind dit ongemakkelijk omdat ik mezelf betrap op alle drie.
Vorige week met vrienden: een uur over Netflix-series. Een uur over wie wat op Instagram had gepost. Tien minuten over waarom we eigenlijk zo verslaafd zijn aan dat soort afleiding.
Ik zeg niet dat praten over mensen of gebeurtenissen ‘fout’ is. Soms is praten over anderen – zonder te roddelen – gezellig. Maar als dat alles is? Als je nooit vraagt waarom dingen zijn zoals ze zijn?
Dan blijf je aan de oppervlakte. Dan blijf je reageren in plaats van nadenken.
Probeer het eens: vraag in je volgende gesprek “waarom denk je dat?” in plaats van gewoon je mening te geven. Kijk wat er gebeurt.
Waarom leugens winnen van de waarheid
Dit is het frustrerende:
It takes one minute to tell a lie, and an hour to refute it.
Noam Chomsky
Zie je het probleem? Iemand gooit een bewering de wereld in. “Vaccins veroorzaken autisme!” Catchy. Eng. Makkelijk te begrijpen, maar zonder inhoudelijke toetsing.
En dan komen de wetenschappers. Met onderzoeken. Statistieken. Nuance. “Nou, eigenlijk is het ingewikkelder, want…” Een uur later is iedereen al afgehaakt.
De leugen wint niet omdat die waar is. Die wint omdat die simpel is.
Ik zie dit bij mezelf. Die vette kop op een nieuwssite? Die onthoud ik. Het genuanceerde artikel eronder? Te lang, niet gelezen. En zo vorm ik meningen op basis van halve informatie.
En dan ben ik zeker van mijn zaak.
Wat nu?
Dus. Als zekerheid een valkuil is en de waarheid traag is en de wereld vol schreeuwers – wat doe je dan?
Ik begin hiermee: “Dat weet ik niet.“
Vier woorden die ik jarenlang vermeed. Want niet weten voelt als zwakte. Maar het is het tegenovergestelde. Het is de eerste stap naar echt weten.
Tweede stap: blijf leren. Niet omdat het moet, maar omdat nieuwsgierigheid je brein wakker houdt. Pak een boek over iets waar je niets van snapt. Luister naar een podcast van iemand met wie je het oneens bent. Echt luisteren, niet met je weerlegging al klaar.
Derde stap: wees bewust van waar je over praat. Praat je de hele dag over mensen? Prima, maar besef het. Kunnen we ook eens vragen waarom dingen zijn zoals ze zijn?
Vraag je de komende dagen af over welke dingen je heel zeker bent maar die je niet goed aan anderen kan uitleggen. Gebruik dat besef om je mening te onderbouwen of durf te zeggen: “Ik weet het niet”.
