Voor Quote Vadis dit keer één citaat over synergie. En dat woord alleen al – als je het hardop zegt klinkt het als iets uit een saaie teambuilding workshop.
Ken je dat moment dat een gesprek ophoudt een uitwisseling van woorden te zijn? Plots speelt iedereen mee in een Jazz-sessie van ideeën. Je verliest het gevoel van tijd, defensieve muren vallen weg, en wat ontstaat is groter dan wat jullie individueel hadden kunnen bedenken.
Dat is synergie. Stephen R. Covey noemt het de 6e gewoonte in zijn boek De 7 gewoonten van zeer effectieve mensen, niet gewoon prettig samenwerken, maar de overtreffende trap. Een bijna transcendente piekervaring waarbij ‘jij’ en ‘ik’ versmelten tot ‘wij’.
Synergy is better than my way or your way. It’s our way.
Stephen R. Covey
Voel de tinteling als iemand je idee oppakt en het beter maakt. Je geniet van de manier waarop je moeiteloos samen stoeit met mogelijkheden, niet kritisch en reductionistisch, maar holistisch, enthousiast en creatief.
Wanneer je synergetisch samenwerkt kan het resultaat veel groter zijn dan de individuele inbreng. De oplossingen komen tot stand zonder dat de deelnemers een specifieke inbreng claimen omdat het de groep is die het resultaat neerzet. Het geheel wordt groter dan de som van de delen.
Covey noemt het een ‘derde alternatief‘ – een oplossing waar niemand individueel op was gekomen. Klinkt abstract? Is het ook, totdat je het meemaakt. Dan voelt het alsof je collectief een hogere versnelling hebt gevonden.
Samenwerking is meestal een compromis met respectvolle omgang. Synergie gaat een niveau dieper: empathisch en creatief, gericht op iets nieuws. De kritische vraag wordt: “Waar hebben WIJ als groep nog niet aan gedacht?”
Voor simpele beslissingen (welke vergaderzaal, welke catering) is dit natuurlijk overkill. Dan verlamd je alleen maar de besluitvorming.
Kenmerken van synergie
Synergie is geen ‘proces’, het is een dans, een jam-sessie of een stroomversnelling. De energie kan er vanaf spatten wanneer je samen creatief bezig bent.
Ik zie het vooral bij oudere koppels die samen koken. Die hebben geen overleg meer nodig – de een pakt het mes, de ander de ui, zonder woorden. Of die ene vriendengroep die je kent waar zinnen worden afgemaakt door anderen. Dat soort vanzelfsprekendheid.
De samenwerking wordt een ervaring waarbij je opgaat in de missie van de groep. Door het onderlinge vertrouwen voel je je veilig in de groep om zowel feedback te ontvangen als te geven zonder dat die persoonlijk aanvoelt.
Het ego verdwijnt. Niet omdat je jezelf wegcijfert, maar omdat het resultaat interessanter wordt dan wie er gelijk had.
Gebruik in plaats van “Maar…” in antwoord op een opmerking het woordje “En…”. Hiermee verander je een bezwaar of weerlegging naar een aanvulling wat weer openingen mogelijk maakt voor meer verbeteringen.
Wanneer je echt synergie hebt meegemaakt, dan wil je dat vaker doen met dezelfde groep en integreer je makkelijk mensen die je leert vertrouwen.
De valkuil van groepsdenken voorkomen
Als iedereen het meteen eens is, moet je argwanend worden. Dan zit je waarschijnlijk in een beleefdheidsrondje. Irving Janis beschreef dit als ‘groepsdenken’ – hoe hechte teams juist kritiek onderdrukken.
Praktische controles:
Controleer begrip: “Carla, wil je samenvatten waar we nu staan?” Alleen als iedereen instemt, ga je verder.
Is er frictie?: “Welk deel van dit plan voelt rommelig?” Geen frictie kan wijzen op een valse consensus.
Advocaat van de duivel: Speel bewust de criticaster om te testen of jullie beslissing stand houdt.
Twee voorbeelden
Pixar’s Braintrust
Bij Pixar hebben ze ‘Braintrust’ meetings. Wat daar bijzonder aan is: een regisseur kan zijn ruwe cut laten zien aan een groep senior filmmakers, en die mogen hem volledig afbranden. Maar – en dit is cruciaal – ze hebben geen beslissingsbevoegdheid. De regisseur mag hun feedback volledig negeren.
Klinkt gek, maar het werkt. Omdat de macht bij de maker blijft, verdwijnt de defensiviteit. Mensen zeggen: “De openingsscene mist emotionele lading – wat als we Woody’s angst zichtbaar maken voordat hij Andy’s kamer in gaat?” In plaats van “De opening is slecht.”
De films die eruit rollen zijn rijker dan wat één brein kan bedenken. En soms negeren regisseurs advies – dat mag.
Code blauw
Als op de IC een ‘code blauw’ afgaat, verschijnt er binnen seconden een team. Geen overleg – iedereen weet wat te doen. De anesthesist bij de beademing, de verpleegkundige bij het infuus, de arts bij de hartmassage.
Mijn zus werkt op de spoedeisende hulp. Volgens haar is het beste team niet het team dat het meest praat, maar het team dat elkaar blind vertrouwt. Als de IC-verpleegkundige zegt “Bloeddruk zakt”, dan hoeft de arts niet te vragen “hoe snel” – die informatie wordt al doorgegeven terwijl hij naar de monitor kijkt.
Synergie bereiken
Je kunt synergie niet forceren met een werkblad of workshop. Het ontstaat. Maar je kunt wel voorwaarden scheppen.
Synergie is een vaardigheid en een instelling. Geef de samenwerking met anderen de kans om het te laten groeien tot iets moois dat groter is dan de individuele bijdragen. Het is geen theorie maar een ervaring door een open dynamiek tussen mensen die hun verschillen overstijgen.
Het ‘derde alternatief’ is niet alleen de gezamenlijke oplossing maar meestal een betere oplossing omdat je zonder vooronderstellingen samen creatief nadenkt. De formule ‘1+1’ kan de waarde 3 opleveren maar ook 11 of meer. Resultaten van een andere orde.
Psychologische veiligheid is de basis. Vraag “Wat zien wij over het hoofd?” in plaats van “Wie heeft het antwoord?” Dat kleine woordje ‘wij’ verandert de dynamiek.
Door Covey’s ‘controle op begrijpen’ voorkom je dat iedereen knikt terwijl ze op verschillende golflengtes zitten. Zonder die helderheid verwatert het mooie groepsresultaat na de vergadering vaak tot de oorspronkelijke stellingnames.
Zelf doen!
Vorige week zag ik het in actie bij een buurtborrel. Zes mensen probeerden een oplossing te vinden voor overlast bij de speeltuin. Begon als geklaag, eindigde met een gezamenlijk rooster en drie creatieve ideeën waar niemand alleen op was gekomen.
Dat is het eigenlijk. Niet de grote woorden over ‘derde alternatieven’ maar het moment waarop je denkt: hé, dit is beter dan waar ik mee kwam.
Het is de remedie tegen het eigenwijs doordrukken van je eigen gelijk. En laten we eerlijk zijn: die eenzaamheid is dodelijk saai.
