Inhoudsopgave
- Fase 1: Voorbereiding
- Fase 2: De honeymoon
- Fase 3: In de dip
- Fase 4: Uit het dal
- Fase 5: Bezinning
- Jouw pensioenreis
- Wanneer gaat WellNed met pensioen?
Pensioen is een abrupt fenomeen. Je bent van de ene dag op de andere uitgerangeerd op basis van je leeftijd. Hoe ga je daarmee om en hoe bouw je een nieuw leven op?
Er zijn mogelijkheden om je werk af te bouwen, zoals de 80-90-100-regeling. Vooral voor zware beroepen (fysiek en/of mentaal) is dat een zegen. Wie haalt tegenwoordig zonder problemen het pensioen?
Met pensioen gaan is niet alleen het afscheid, de kaart van de collega’s, het praatje van de directeur, het gouden horloge en ‘veel plezier’. Dat is alleen de eerste stap van een proces om een andere levenswijze te ontdekken.
Het proces duurt meestal twee jaar om te “wennen aan het niets” en er concreet ’gouden jaren’ van te maken. Gun jezelf die tijd. Het is normaal om je in het begin verloren te voelen, omdat je een waardevolle rol achter je hebt gelaten en nu ruimte maakt voor een nieuwe.
Het doel is niet alleen een ‘prettige oude dag’ te hebben. Denk aan de mogelijkheid om na je werkbare leven echt te floreren! Je bent niet meer gebonden aan je werk en hebt genoeg energie en jaren om op te bloeien. Denk goed na over je mogelijkheden en gebruik je kansen! Het leven als pensionado kan heel mooi zijn met de juiste invulling.
De omschakeling naar niet-werkend bestaat uit 4 tot 6 fasen met verschillende details. Ik heb de volgende aanpak gekozen.
Fase 1: Voorbereiding
Je werkgever biedt vaak een “Pensioen in Zicht”-cursus. De focus ligt op praktische, vooral financiële zaken. Dat is zinvol, maar er is meestal te weinig aandacht voor de psychologische invulling van de nieuwe levensfase en onvoldoende begeleiding.
De meeste mensen denken: “We zien wel, eerst genieten.” Op zich is daar niets mis mee, maar je kan moeilijk de rest van je leven enkel genieten, dat is te hedonistisch om houdbaar te zijn.
De beste voorbereiding op je pensioen is om vooraf een voorschot te nemen op de activiteiten die je wilt doen. Overweeg niet alleen mogelijkheden, maar begin er alvast aan. Als je geen duidelijk beeld hebt, experimenteer met de opties die je ziet. Zoek activiteiten van vroeger die je niet meer deed. Ontdek en ontwikkel nieuwe interesses.
Het herontdekken van je waarden is een zinvolle oefening. Je kernwaarden zijn de basis van je identiteit en duurzamer dan de identiteit die je werk je gaf. Integratie van je alternatieve identiteit tijdens de laatste jaren van je werk voorkomt problemen bij de overgang naar je pensioen.
Bepaal welke persoon je wilt zijn in deze fase van het leven en welke karaktertrekken je een ‘goed mens’ maken. Doe dit niet om anderen tevreden te stellen, maar om bewust te zijn van de persoon die je wilt zijn. Wees geen ‘grumpy old (wo)man’ maar iemand die met beide benen in het leven wil staan.
Begin je voorbereidingen op tijd. Een jaar van tevoren is goed, eerder is beter. In de laatste maanden heb je nog veel af te wikkelen en kom je er niet aan toe.
De interesses die je pensioen vervulling geven, zijn een investering in de kwaliteit van je leven. Dat is de moeite waard als je een ‘echt leven’ wilt na je pensioen.
Je kan op elk moment teruggaan naar deze fase om je overwegingen te evalueren en aan te passen.
Ik blijf doorwerken!
Persoonlijk blijf ik liever bezig met de dingen die ik prettig vond, aangevuld met nieuwe projecten (zoals WellNed sinds 2017). Ik heb genoeg tijd ‘voor mezelf’ om te ontspannen en te investeren in mijn hobby/passie Natuurwerk. Daarnaast blijf ik actief met IT-vaardigheden en betrokken bij het digitale welzijn van oude klanten. Maar ik ben als zelfstandige (sinds 1991) geen typische pensionado.
Fase 2: De honeymoon
De euforie van een nieuwe relatie of huwelijk is meestal tijdelijk. Je pensioen kent een wittebroodperiode van enkele maanden tot een jaar. Je geniet van je vrijheid, bent lang op vakantie en hebt plannen. Er is geen druk, dus er komt vaak weinig terecht van de volgende fasen.
Geloof me, niets doen verveelt de meeste mensen vervelen op den duur, vooral als je gewend bent creatief bezig te zijn, binnen of buiten je voormalige werk. Dat begint op een gegeven moment te wringen.
In een relatie verandert de passie in acceptatie van elkaars voorkeuren. Je steunt elkaar en probeert elkaars drijfveren te begrijpen. Tijdens je pensioen gaat het om de relatie met jezelf en de veranderde relatie met je partner en je omgeving.
Let op deze valkuil: Als je niet goed in je vel zit door het verloren werk, heeft dat consequenties voor de verstandhouding met je partner. Het feit dat je veel meer tijd samen doorbrengt, is een uitdaging.
A retired husband is often a wife’s full-time job.
Ella Harris
Stephen Covey’s raad is dat ‘houden van’ geen gevoel, maar een werkwoord is. Je moet eraan werken en niet alleen op het gevoel vertrouwen.
Aandacht is het mooiste geschenk. Geef aandacht aan je leven na je pensionering en de rol van je partner. Zie het als ‘samen met pensioen zijn’. Werkt je partner nog, dan geeft dit een andere dynamiek in de relatie. Je kan deze inzichten ook toepassen voor andere rollen in je leven, voor je familie, vrienden en daarbuiten.
Houden van het leven is een waardevol geschenk voor jezelf en je omgeving.
Je merkt dat de honeymoon voorbij is wanneer het enthousiasme voor die eindeloze vakantie plaatsmaakt voor een gevoel van leegte.
Het lijkt geweldig als de honeymoon langer aanhoudt, maar pas op voor hedonisme. Meer van hetzelfde is niet altijd beter. Groei bereik je alleen buiten je comfortzone.
Fase 3: In de dip
Voor veel mensen is de dip ontnuchterend. De eerste golf activiteiten zoals klusjes en reizen zijn achter de rug. Daarna begin je je af te vragen: “Wie ben ik in deze fase van mijn leven?” Hoe sterker de identificatie met het voormalige werk, des te moeilijker is het om jezelf los daarvan te zien.
Je was X en voelt je nog X, maar je bent geen X meer. Je voelt je aan jezelf overgeleverd. Meestal is dat slecht nieuws omdat het verwarrend is om ‘jezelf’ niet meer te zijn en plotseling een andere identiteit te krijgen. Het goede nieuws is de kans om jezelf opnieuw uit te vinden, niet uit hang naar perfectie maar om in veel meer dan voorheen in je werk een goed mens te zijn.
Jezelf heruitvinden of hervinden maak je meestal vaker tijdens werk en privé door. Lang hetzelfde werk doen is niet de norm meer. Vaak dwingen organisaties en omstandigheden je tot een heroriëntatie, herscholing en aanpassing in werk en status. Je pensioen is de laatste omschakeling en een persoonlijk proces waar je grotendeels alleen voor staat. Het goede nieuws is dat er hulp beschikbaar is via allerlei kanalen. Maak daar gebruik van in plaats van te blijven worstelen en je ongelukkig te voelen.
De dip is een gevoel van verlies en rouw waardoor depressie op de loer ligt. Je mist betekenis nu je werk je geen doel of vervulling meer biedt.
Wat dan? Sommigen kloppen weer aan bij hun oude baas voor klusjes of een deeltijdbaan. Dat helpt even, maar het is beter om een nieuw leven op te bouwen.
Mijn oom Klaas was hoofdboekhouder bij een bedrijf. Leuke functie en collega’s, maar hij zag uit naar zijn pensioen, niets meer hoeven en genieten van het leven. Helaas had hij geen hobbies of activiteiten om actief te blijven. Binnen een half jaar na zijn pensionering belde hij zijn broer op (mijn vader) met de vraag: “Gut Cor, heb je wat voor mij te doen want ik verveel me rot!”. Dat is het herkenbare effect van niet voorbereid zijn op de invulling van je pensionering.
De dip is geen valkuil maar een fase in je ontwikkeling. Pas op dat negatieve gevoelens – van hulpeloos naar radeloos – je leven niet beheersen. Wees open met vrienden over je gevoelens in plaats van ze weg te drukken zonder iets op te lossen.
Wat kun je doen om verder te komen?
Fase 4: Uit het dal
De dip kan een neerwaartse spiraal worden. Depressieve gevoelens zijn doorgaans tijdelijk als je tegengas geeft. Let erop dat je er niet te lang mee blijft zitten.
Kom in actie om uit het dal van hulpeloosheid te komen. Dat kan op eigen kracht, maar meestal sneller met hulp van je kringen of vertrouwenspersonen.
Sociale contacten en meer aandacht voor je gezondheid vullen de leegte op. Je mist de werkcontacten en de beste remedie is die te vervangen door nieuwe of vernieuwde. Vrienden maken op leeftijd is niet eenvoudig, maar geef contacten de kans om zich te ontwikkelen. Daarnaast zijn gezondheid en actief zijn onlosmakelijk verbonden. Bewegen kost energie, maar met een betere conditie heb je energie over voor zinvolle en interessante activiteiten.
De dip is een gevoel, geen realiteit. Zoek de weg omhoog in je levenservaring en de ondersteuning van anderen.
Retirement is not the end of the road. It is the beginning of the open highway.
Unknown
Sociale contacten
Werk biedt contacten van collega’s tot klanten en afnemers. Die vallen met je pensioen weg en die impact kan harder aankomen dan je denkt.
Je huidige kennissenkring is er niet om jou bezig te houden. Au! Denk daarover na! Je bent zelf verantwoordelijk voor je gevoelens.
Organiseer je sociale leven. Zonder regelmatige contacten ben je een kluizenaar en geen sociaal dier meer. Eenzaamheid slaat onverwachts toe en kan ernstige gevolgen voor je welzijn hebben. Geen contact ontwikkelen en onderhouden voelt als isolatie en uitsluiting. Vroeger was uitgestoten worden de zwaarste straf.
Sluit je aan bij clubs of sportverenigingen om actief nieuwe sociale verbanden te leggen. Neem ook anderen op in jouw kring, vooral degenen die zich ook eenzaam voelen. Denk aan: “Een goede buur…”.
Twee eenzamen zijn niet direct geholpen. Je moet openstaan voor elkaars behoefte aan contact. Een praatje is gezellig zolang het geen twee monologen zijn. Vertellen is ‘zenden’, vragen stellen toont betrokkenheid. Je merkt vanzelf met welke mensen dat wederkerig is waardoor het contact zich kan verdiepen.
Hobby’s en vrijwilligersactiviteiten houden je actief en betrokken. Geef jezelf tijd om je draai te vinden. Pas je aan zonder jezelf te forceren.
Gezondheid
Gebruik vrije tijd voor beweging. Slechts 40% van de 65-plussers in Nederland haalt de beweegrichtlijn en navenante consequenties dit is belangrijk voor zowel fysiek als mentaal welzijn.
Door sportschoolactiviteiten en wandelen met leeftijdsgenoten sla je twee vliegen in één klap: bewegen en sociale contacten.
Zoek naar “vrijwillig moeten” met vaste routines om in beweging te blijven. Een oppasdag of vrijwilligerswerk biedt gezonde motivatie om de deur uit te gaan.
Fase 5: Bezinning
Om verder uit de dip te komen, zoek je naar een nieuw ritme, een ander evenwicht, de identiteit van de persoon die je wilt zijn en de betekenis van je leven.
Zoek intrinsieke activiteiten die goed voelen, ongeacht de vergoeding of waardering. Gebruik ze eerst om de leegte te vullen, herontdek wat voor jou betekenisvol is.
Betekenis
Je werk gaf je betekenis, al is het alleen maar als kostwinner. De relatie met je collega’s gaf het een sociale dimensie.
Daarnaast heb je als mens betekenis in de rollen die je vervult als partner, familielid, vriend, buur of goede kennis. Het omgaan met belangstelling voor het welzijn van anderen is veel waard, aan beide kanten van de relaties.
Gebruik je levenservaring als een waardevolle bron van betekenis. Praat met mensen uit verschillende leeftijdsgroepen, niet om jouw verhaal te doen, maar om te luisteren naar hun zorgen. Heb je een goed gesprek, dan komen de vragen naar jouw ervaringen en inzichten vanzelf.
Tijdens je werkzame leven had je waarde voor je organisatie. Daarna lijkt het alsof je alleen nog maar kan consumeren. Maar als pensionado kan je nog steeds waarde genereren voor je omgeving met ervaring en kennis. Denk na over alles wat je te bieden hebt en dat een uitlaatklep kan zijn voor je creatieve instincten.
Probeer dingen uit en vraag om feedback van je omgeving. Met goede reflectie en aantekeningen komen er ongetwijfeld nieuwe ideeën. Als je daar invulling aan kan geven, creëer je betekenis en betrokkenheid die je ‘anders actieve’ periode zinvol maakt. Geniet ervan!
Het Japanse begrip Ikigai betekent ‘reden om op te staan’. De ouderen in de Blauwe Zones wereldwijd zijn vaak boven de 80 en 90, fysiek actief en gaan dagelijks met elkaar om. Ikigai komt voort uit een intentioneel en doelgericht leven binnen een gemeenschap. Doelen, passie en talent spelen een rol, maar in het kader van je rol in de maatschappij, niet alleen als persoonlijke vervulling. Negeer het traditionele Ikgai diagram dat een te Westerse vertaling is.
Nooit stoppen met ontwikkelen
Nieuwsgierigheid is een kenmerk van een actieve geest. Ouderen hebben dat nodig voor hun welzijn. Wees open voor nieuwe ervaringen.
For many, retirement is a time for personal growth, which becomes the path to greater freedom.
Robert Delamontague
Veel pensionado’s beginnen een studie die ze altijd al wilden doen, vaak geschiedenis, of cultuur. Laat je gedachten de vrije loop en probeer dingen uit die binnen je mogelijkheden liggen. Leef je uit! Het mag en kan nu!
Zoek groei in vaardigheden en karakter. Interesse in psychologie en filosofie kan je veel leren over jezelf, maar alleen als je die kennis gebruikt om in je eigen geest te kijken. De geschiedenis van deze gebieden is interessant maar heeft weinig toepassingen voor zelfontwikkeling. Door jezelf beter te leren kennen, kun je anderen beter begrijpen en empathie tonen.
Een ander doel van je ontwikkeling is werken aan je spirituele groei en verwondering over het mysterie van leven en dood. Bij het opnieuw uitvinden van jezelf is spiritualiteit bijna onmisbaar. Als je compleet agnostisch in het leven staat, zonder diepere overtuiging, dan doe je jezelf een dimensie tekort. Dit heeft niets te maken met religie maar met je connectie met het universum.
Vroeger sprak spiritualiteit me niet aan als nuchtere techneut. Maar ik ontdekte de schoonheid van de natuur op een nieuwe manier. Op stille ochtenden, na werken in het bos en op de heide, rustte ik onder een boom. Stilte, natuur, rust, evenwicht, lammetjes van een schaapskudde aan je voeten zijn een onvergetelijke ervaring. Dan voel je je nietig in een groter geheel en tegelijk thuis en rijk om er deel van uit te maken.
Tijdens je pensioen zijn er oneindig veel mogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling. Extra vaardigheden zijn leuk, maar de zelfkennis die je opdoet, helpt je om vervulling te vinden in je bijdrage aan het leven van anderen. Als je openstaat voor betrokkenheid bij grotere zaken, kan echte groei plaatsvinden. Ga ervoor, je hebt veel te winnen en niets te verliezen.
Jouw pensioenreis
Deze vijf fasen zijn geen strak schema maar herkenningspunten op een persoonlijke reis. Sommigen racen door de honeymoon en vallen hard in de dip. Anderen hebben maanden voorbereiding nodig voordat ze durven te stoppen met werken. Weer anderen blijven in Fase 5 ontdekken tot op hoge leeftijd – dat zijn de mensen die je tegenkomt en denkt: “Zo wil ik ook oud worden.”
Het verschil zit niet in geluk of omstandigheden, maar in de bereidheid om actief je leven vorm te geven, ook als dat lastig voelt.
Begin klein. Kies één ding uit dit artikel dat resoneert. Niet het meest ambitieuze of indrukwekkende, maar wat echt bij je past. Misschien is die wekelijkse wandelgroep waar je al maanden over twijfelt. Of het gesprek met je partner over jullie invulling. Of gewoon erkennen dat je in de dip zit en je voorneemt om eruit te komen.
De gouden jaren komen niet vanzelf. Maar als je bereid er ruimte voor te maken, zijn ze er.
Herken je jezelf in deze fasen? Ik hoor graag welke inzichten voor jou belangrijk zijn. Gebruik het reactieformulier hieronder of neem contact op.
Wanneer gaat WellNed met pensioen?
De website is opgezet om inzichten over persoonlijke groei te delen. Dat geeft voldoening en er zijn waardevolle contacten uit voortgekomen.
Het is deels een pensioenactiviteit. Dat stopt ooit en dan wordt de site (in statische vorm) een digitale herinnering waar bezoekers hopelijk lang voordeel mee kunnen doen.
