Aan het begin van mijn PG reis ontdekte ik The Daily Stoic van Ryan Holiday. Ik las het ebook elke dag en maakte een eigen korte observatie over het onderwerp van die dag.
Na drie keer lezen, waarbij steeds andere dingen opvielen, schakelde ik naar de dagelijkse gratis email van DailyStoic.com.
En nu, in mijn tiende jaar lees ik de dagelijkse lessen over de Stoïcijnse filosofie nog elke ochtend en maak mijn eigen notitie. En wat heb ik geleerd van deze 3650 dagelijkse onderdompelingen?
Heel veel. Vooral meer rust in mijn hoofd. Relativeren en perspectief zien. Onthechting van uitkomsten en concentreren op je inzet. De lessen kleuren op subtiele manieren je gedachten en gewoonten. De onderstaande acht lessen hadden het meeste effect.
1. Beheers wat beheersbaar is
Door mijn onrustige en creatieve geest wil ik vaak te veel interessante en voor mij zinvolle dingen doen. Soms is het moeilijk om te realiseren wat mij voor ogen staat. Het creatieve proces kan ik een beperkt aantal uren per week redelijk beheersen maar niet het resultaat.
Dit eerste filosofische principe leert me om te doen wat je kan zonder te stressen over het resultaat. Doe je best, ga de uitdaging aan maar heb vrede met resultaten om de valkuil van perfectionisme te vermijden.
Epictetus, de strengste Stoïcijnse leermeester, zei: “Je komt tot rust wanneer je je energie alleen richt op wat je kan beheersen.” Maak jezelf niet ongelukkig met dingen die buiten je macht vallen.
2. Perceptie vormt je realiteit
Als je eenmaal begrijpt wat je wel en niet kan beheersen, komt de vraag hoe je kijkt naar wat er gebeurt?
Wat er gebeurt is neutraal. Het is je oordeel en interpretatie ervan dat je geest verstoort of juist tevredenheid geeft. Je perceptie op gewenst of ongewenst, prettig of vervelend, maakt het verschil.
Ook interessant is dat ons zenuwstelsel het verschil niet kan zien tussen een ‘interessante uitdaging’ en een ‘bedreiging’. De perceptie van identiek hetzelfde maakt het verschil. Zoek het eerste om het laatste anders te zien.
3. Accepteer wat IS
Perceptie helpt, maar sommige dingen zijn gewoon zwaar. Dan is acceptatie de enige weg omdat je anders de realiteit ontkend wat 100% faalt.
Het begrip ‘Amor Fati’ is één van de moeilijkste Stoïcijnse begrippen. Het vraagt van je om te ‘houden’ van wat er gebeurt, goed of kwaad. Ik kan helaas het weer niet beïnvloeden. Als ik graag de natuur in wil voor wat klusjes of om te wandelen, dan kijk ik naar het weerbericht en besluit wat mogelijk of verstandig is.
Regelmatig hoor ik bezwaren waardoor mensen niet slagen in hun persoonlijke groei. Ze zijn er ‘niet klaar voor’, zijn te druk met andere zaken of de stand van de maan is niet gunstig.
Als je van mening bent dat je meer van je leven kan maken, dan kan je beter de omstandigheden voor lief maken. Groei is geen proces waar je alles voor opzij moet zetten, maar een reis die je stap voor stap met een betrouwbaar kompas (de reden waarom je het doet) onderneemt. Het leven gaat ondertussen door.
4. Reguleer je emoties
Acceptatie betekent niet dat je geen emoties mag hebben. Integendeel.
Vroeger was ik boos als mensen zeiden “Het klopt wat je zegt” en vervolgens een tegengestelde beslissing maakten. Ik voelde mij dan niet serieus genomen en piekerde erover. Maar ik leerde inzien dat je beter geen emoties kan koppelen aan wat anderen doen of laten. Je leert om het oneens te zijn zonder veel emotionele lading. De keuze van anderen is niet jouw verantwoordelijkheid.
Stephen Covey en Victor Frankl geven aan dat er tussen de impuls (waarneming) en je gedachte/oordeel een kort interval is waarin je de validiteit van je interne reactie kan bezien. Heb je juist waargenomen? Is je gedachte/interpretatie correct en is je oordeel terecht?
Dat geeft je de gelegenheid je emotionele uitbarstingen te ondervangen en op een beheerste manier te reageren zonder de situatie emotioneel te laten escaleren.
Beiden zeggen dat in het interval de richting van je leven wordt bepaald. In de praktijk is iedereen een mengeling van emotionele en rationele eigenschappen.
Beheers de aanleiding van de emotie en niet de uiting ervan.
Stoicism is not about controlling or suppressing emotions, but about domesticating them.
Nassim Taleb
5. Bewaak je innerlijke vesting
Je laat niemand toe om zomaar met je lichaam te sollen, maar we laten veel te makkelijk onze geest manipuleren. Zowel reclame als ongewenste voorvallen beïnvloeden ons.
Met de eerste vier lessen creëer je mentale stabiliteit en die innerlijke rust moet je beschermen. Een vesting heeft dikke muren, maar die zijn rigide en broos. Ik zie de innerlijke vesting liever als een fundament van kernwaarden, omringd door flexibiliteit in hoe je reageert. Het zijn muren die onzichtbaar zijn voor de krachten die je dreigen te verstoren.
Ik ben nooit bijzonder reactief geweest, wel redelijk ad-rem. Mijn grootste fout was dat ik mij vaak druk maakte over de achterbaksheid van sommige lieden. Het kwam vrijwel nooit tot een uitbarsting, ik nam liever afstand, maar het beheerste wel mijn gemoedsrust. Toen ik mijn kernwaarden helder had (zie les 7) werd het makkelijker om manipulatie te herkennen en afstand te nemen zonder innerlijke woede.
De innerlijke vesting is de integratie van hoofd en hart. Je cognitieve vermogens en je gevoel bewaken aanslagen op je kernwaarden. Bepaal bewust wat je binnenlaat, pauzeer voordat je reageert, en bescherm daarmee je mentale rust als je meest waardevolle bezit.
6. Maak van obstakels kansen
Met een stabiele basis kan je externe uitdagingen aan. Sterker: je kan ze gebruiken als aanmoediging om door te zetten.
Mijn ome Dirk brak zijn been na zijn 60e. Door zijn zwaarlijvigheid was zijn conclusie “ik kom niet meer voor de klas!”. Kort erna volgde zijn besluit: “Nu heb ik tijd om voor predikant te studeren”, wat zijn levenslange droom was. En binnen een paar jaar stond hij na een bliksemstudie op de kansel!
Een obstakel maakt vaak een alternatieve benadering mogelijk die je eerder niet had gezien. Omdat je de realiteit van gebeurtenissen niet kan veranderen, is het makkelijker om ze als haasje-over te gebruiken. Zie ook het boek van Ryan Holiday: The obstacle is the way.
Een beperking kan je goed gebruiken als een opstapje om onverwachte manier toch je doel te bereiken of zelfs een beter resultaat te bereiken. Creativiteit komt niet doordat iets makkelijk is, maar door belemmeringen die je forceren om lateraal te denken.
7. Leef de deugden
Als je obstakels als kansen ziet, blijft de vraag: welke richting kies je? De vier Stoïcijnse deugden geven antwoord.
Ik sta niet dagelijks stil bij de vier deugden: Moed, Rechtvaardigheid, Matigheid en Wijsheid. Maar ze passen goed bij mijn kernwaarden: Openheid, Creativiteit en Dienstbaarheid.
Ik probeer moedig te zijn door te doen wat nodig is, ook als ik er weinig zin in heb. Eerlijkheid maar mijzelf en anderen toe is mijn rechtvaardigheid. Ik probeer matig te zijn door smakelijk en voedzaam eten in plaats van ongezond snoepen, moeilijk voor een Chocoholic. Wijsheid komt met de jaren en mijn moeder voegde er graag aan toe “Of helemaal niet”. In veel gevallen is gezond verstand wijs genoeg.
Seneca zei dat deugd niets anders is dan dingen voor de juiste reden doen. Maar zelfs dan kan je aardig in de fout gaan zoals hijzelf uiteindelijk moest ervaren. Wat ‘de juiste reden’ is om iets te doen of te laten is voor iedereen verschillend en je moet leren leven met de consequenties daarvan.
8. Sterfelijkheid, Memento Mori
De laatste les zet de eerste 7 in perspectief.
Tijdens een natuurwerkdag maakte ik tegen iemand de opmerking: “Mogelijk staat er ergens een boom met mijn naam erop”. Niet dat ik die er zelf ingekerfd heb, maar het vellen van dode bomen is nooit zonder risico. Dat is voor mij geen reden om te stoppen met bosonderhoud als een passie/obsessie.
Misschien komt mijn leven tot einde in mijn slaap als ik 101 ben of aanzienlijk eerder. Dat het ooit einde verhaal is, is mij duidelijk en dus maak ik mij er niet te veel zorgen over. Onvermijdelijk!
De Stoïcijnse herinnering ‘Memento Mori’ is voor velen een moeilijk begrip. Als levend wezen heb je niet het eeuwige leven. Niemand is tot nu toe aan de dood ontsnapt, dus accepteer het als de realiteit.
Het advies is om te leven ‘alsof het je laatste dag is’ lijkt defaitistisch, maar is een aansporing om het beste uit jezelf te geven voordat het te laat is. Steun vandaag die goede vriend of buur voordat het te laat is.
Conclusies van 10 jaar Daily Stoic
Door het lezen van een paar filosofische verhandelingen word je niet veel beter of wijzer. Het is de dagelijkse kleine dosis wijsheid die het verschil maakt.
Je kan allerlei metaforen gebruiken maar als vrijwillig natuurwerker vergelijk ik het graag met het bos en de bomen. Een bos groeit niet in een keer maar boom voor boom die zich elk in hun eigen tempo ontwikkelen. Stoïcijnse lessen werken net zo. Individueel voelen ze als zaadjes die door dagelijkse herhaling uitgroeien tot een woud aan praktische wijsheid dat stuurt hoe je denkt en handelt.
Ze zijn geen dogma dat je als waarheid moet accepteren, maar zienswijzen waar je je voordeel mee kan doen. Tijdloos en praktisch.
Welke van deze acht lessen spreekt jou het meest aan? Maak daar zelf een begin mee. Lees de dagelijkse email van Daily Stoic, of pak het boek erbij. Maak je eigen notities. De eerste week voelt het misschien als een ritueel zonder diepgang, maar blijf doorgaan. Geleidelijk merk je dat je anders reageert op tegenslag. Na een jaar heb je een arsenaal aan denkgereedschap voor moeilijke momenten.
Jaren later ken je de lessen als oude vrienden die je precies op het juiste moment het juiste inzicht geven.
Website: DailyStoic.com
PS: Over nog 10 jaar breng ik hopelijk weer verslag uit!
