Miss Understood is een vriendelijke vrouw, maar heel spraakzaam. Als je met haar praat, ratelt ze aan één stuk door. Het voelt minder als een gesprek en meer als hardop denken zonder filter. Ze wil heel graag begrip krijgen en probeert dat te bereiken door uitgebreid uit te leggen wat haar allemaal bezighoudt. Het resultaat is helaas dat de meesten na een paar minuten al afhaken. Ze blijft onbegrepen.
Mr. Understood doet daar vaak nog een schepje bovenop. Hij neemt aan dat zijn aanzien groeit naarmate hij meer kennis en uitgesproken meningen deelt. Zijn encyclopedische kennis maakt hem een geweldige kandidaat voor een pubquiz, maar in een goed gesprek zit hij zichzelf in de weg door zijn geldingsdrang.
Ze willen gehoord worden, maar vergeten dat je daar eerst ruimte voor moet maken.
Mijn eigen luister-zonden
Ik schrijf over groei, psychologie en filosofie, en ik praat er ook graag over. In mijn drang om mooie inzichten te delen, betrap ik mij er regelmatig op dat ik meer praat dan luister. Ook reageer ik vaak met ‘geleerde wijsheid’, niet om op te scheppen, maar uit een oprecht enthousiasme.
Toch bereik ik daarmee soms het tegenovergestelde. Praten is ‘zenden’ en laat te weinig ruimte voor aandachtig luisteren en begrijpen.
Je bewust zijn van de neiging om uit enthousiasme een gesprek te domineren is maar de eerste stap, je moet er wel wat mee doen. Als je het niveau van een gesprek wil verhogen, zonder hoogdravend te zijn, vraag dan niet alleen naar meer informatie maar naar de motivatie en gevoelens van je gesprekspartners. Vraag naar het waarom van hun prettige activiteiten, hun pijnpunten, wat ze ontwijken, wat ze graag met anderen delen en wat niet.
Bij zo’n vragende interactie moet je er wel op passen dat het geen verhoor wordt met waarom dit en waarom dat, maar een oprechte interesse in wat hen beweegt. Bij een goed en evenwichtig gesprek, komt meestal wel de vraag wat jouw ervaringen en gedachten zijn. Hou die inbreng kort om een monoloog te vermijden zodra je ‘eindelijk’ de kans krijgt. Daardoor kunnen heel mooie en open gesprekken ontstaan waar beiden wat aan hebben.
Interesse en begrip
Stephen Covey hamerde hier al op met zijn bekende regel: probeer eerst te begrijpen, voordat je begrepen wilt worden. Pas als je weet wat er echt speelt bij de ander, krijgt jouw eigen bijdrage waarde. In gesprekken is een vlotte babbel niet de belangrijkste bijdragen. Of zoals Dale Carnegie het eenvoudig zei: wees eerst geïnteresseerd, pas daarna interessant.
Begrepen worden is voor iedereen een levensbehoefte. Alleen pakken we dat meestal aan door veel te praten. We zenden voornamelijk waardoor ontvangen ondergeschikt blijft.
We praten omdat we graag gehoord worden. Maar daarmee geven we onbewust een vervelend signaal af. We laten de ander voelen dat hun verhaal er minder toe doet omdat we geen interesse tonen.
Gezellig kletsen is voor de meeste mensen een prettige tijdsbesteding, maar niet als het eenrichtingsverkeer wordt. Een goede relatie groeit simpelweg niet als er maar één persoon aan het woord is.
Luisteren doe je niet alleen om aardig gevonden te worden, maar om een band op te bouwen. Zonder interesse in elkaars wel en wee is er immers geen sprake van een relatie. Uit wederzijds begrip kunnen oprechte relaties ontstaan.
Wanneer je de achtergrond en gedachten van de ander kent, krijgt jouw bijdrage een betere context en waarde. Sterker nog, je openheid kan al voldoende zijn om anderen jou te laten begrijpen. Geen argumenten, maar samenkomen.
Van kletsen naar echt contact
Soms hoor je iemand enthousiast vertellen over een leuk gesprek. Als je doorvraagt, bleek dat gesprek vooral te gaan… over henzelf. We praten nu eenmaal graag over ons favoriete onderwerp: onze eigen meningen, gevoelens en belevenissen.
Zo begint een ontmoeting vaak met de vraag hoe het ermee gaat. Het antwoord is bijna altijd dat het ‘goed’ gaat. Zo’n vraag is te algemeen om echte betrokkenheid te tonen en de ander houdt zich dan ook op de vlakte.
Je laat veel meer merken dat je iemand erkent door te vragen naar specifieke situaties, niet naar algemeenheden. Vraag hoe het is afgelopen met die lastige stap op het werk, of hoe het met hun specifieke gezondheid gaat. Daarmee laat je zien dat je onthouden hebt wat de ander eerder bezighield. Zeker als het vorige contact even geleden is, heeft die aandacht enorm veel waarde.
Maar vraag je vriendelijk aan Jan hoe het met zijn been is, terwijl hij vorige maand toch echt zijn arm brak, dan val je pijnlijk door de mand. Heb je een slecht sociaal geheugen, vraag dan gewoon hoe het met ‘de operatie’ is gegaan. Het gaat erom dat je aangeeft dat het welzijn van anderen de moeite waard is om te onthouden, details zijn minder belangrijk.
Een luchtig gesprek kan lekker heen en weer springen, waarbij je samen lacht om herinneringen. Maar een echt waardevol gesprek brengt verdieping. Samen hardop denken en elkaar de juiste vragen stellen werkt verhelderend.
Als het gaat om het niveau van gesprekken dan is de wijsheid van Eleanor Roosevelt een goed advies: Denkers bespreken ideeën, middelmatigen bespreken gebeurtenissen en kleingeestigen praten over anderen.
Wat er gebeurt bij luisteren
Meestal luisteren we maar met een half oor. Terwijl de ander vertelt, zijn wij in ons hoofd bezig met het formuleren van onze reactie. Het is menselijk, maar het staat echt contact in de weg.
Luisteren is veel meer dan je mond houden tot de ander klaar is met praten. Het is geen pauze om je eigen betoog voor te bereiden. Intensief luisteren is jezelf proberen te verplaatsen in de positie van de ander.
Dat betekent niet dat je het overal mee eens hoeft te zijn. Het doel is om inzicht te krijgen in wat de ander beweegt. Dat inzicht leidt tot begrip, en vanuit begrip kun je iemand accepteren zoals die is.
Door eerst te luisteren en daarna inzichtelijke vragen te stellen, geeft je de ander de gelegenheid om na te denken zoals Nancy Kline mooi uitlegt in Time to think.
Valkuilen in contacten
Het is eerlijker om toe te geven dat je je moeilijk kunt voorstellen hoe iets voelt, dan om onechte empathie te tonen. Compassie is erkennen dat iemands gevoelens er mogen zijn, en is een van de mooiste vormen van respect.
Daarnaast zeggen daden vaak meer dan woorden. Vraag niet zomaar of je kunt helpen, maar maak het specifiek. Vraag wat je op dat moment kunt doen, de komen dagen of weken, of op de langere termijn. Zo laat je de regie bij de ander en bied je toch steun.
Wees terughoudend met het geven van ongevraagd advies. Een opmerking als “Als ik jou was zou ik het zo aanpakken” is zelden waar de ander op zit te wachten. Zelfs wanneer iemand om jouw mening vraagt, helpt het beter om samen te verkennen welke opties er voor de ander zijn. Help hen om zelf een keuze te maken in plaats van jouw oplossing neer te leggen.
Wanneer iemand je aanspreekt op een moment dat het echt niet uitkomt, wees daar dan eerlijk over. Sta niet ongeduldig te draaien terwijl je gedachten elders zijn. Geef vriendelijk aan dat je graag wilt luisteren, maar dat je tijd helaas beperkt is. Stel een moment voor wanneer je wel tijd hebt en kom die afspraak dan ook na.
Ruimte laten om te groeien
Begrip dwing je niet af met een woordenvloed. Je bouwt het op met geduldig luisteren. Het vraagt moed om niet meteen jouw mening of jouw oplossing op tafel te leggen. Luister met aandacht en help anderen met inzichtelijke vragen om helderheid te krijgen.
Probeer het eens uit bij je eerstvolgende gesprek. Wanneer de ander stopt met praten, tel dan in gedachten tot twee. Die stilte maakt ruimte voor meer aandacht dan doorpraten. Stel daarna een verdiepende vraag over wat er net gezegd is. Je zult zien dat de energie tussen jullie meteen verandert. Niet omdat jij zo’n goede of warme prater bent, maar omdat je de ander de ruimte geeft.
