Wat is voor jou veiligheid?
Wanneer je in een onneembare vesting zit met dikke muren, om je te verdedigen tegen (potentiële) bedreigingen?
Of wanneer je ontspannen in het leven staat in het vertrouwen dat je in staat bent om tegenslagen te verwerken?
Een kasteel bouwen en verdedigen kost veel geld en energie. Hoe meer je bezit, hoe meer inspanning het kost om alles veilig te houden. Bij innerlijke weerbaarheid – met normale voorzorgen – vertrouw je niet op dikke muren maar op je vermogen om tegenslagen te verwerken.
In 10% Happier, How I Tamed The Voice In My Head van Dan Harris, kwam ik deze afweging tussen externe en interne veiligheid tegen. Als nieuwslezer kampte hij met constante stress en negatieve zelfpraat. Totdat hij – met enige scepsis – kennismaakte met meditatie en Boeddhistische principes. Die hebben veel parallellen met het westerse Stoïcisme waar ik meer van weet en daarom in dit artikel verder als referentie gebruik.
Toen criticasters hem bekritiseerden op zijn ‘vreemde gewoonte’, antwoordde Harris met zelfspot dat hij er “10% gelukkiger” van werd. Vreemd genoeg accepteerden de meesten dit bescheiden resultaat. Maar bedenk: elk jaar 10% gelukkiger telt snel op tot aanzienlijk geluks-kapitaal.
Kosten van externe veiligheid
Harris werd duidelijk dat de connectie tussen veiligheid en geluk door een opmerking die zijn vader regelmatig maakte.
The price of security is insecurity.
Het is een herinnering dat absolute veiligheid en zekerheid niet bestaan. Zelfs een dictator met absolute macht vreest voor de eigen veiligheid en probeert wanhopig steeds meer zekerheden af te schermen. Uiteindelijk ga je ten onder aan de kosten van je veiligheid.
Als je hierover nadenkt, dan kom je al snel tot de conclusie dat zelfs een ‘onneembare’ vesting geen garantie is tegen een neerstortende asteroïde of een killer drone. Elke investering die je maakt om je veiligheid te verbeteren is niet alleen financieel toenemend zwaar maar isoleert je ook van de maatschappij door de muren die je rond jezelf opbouwt.
De innerlijke vesting
In plaats van een fysiek kasteel om je in te verschansen, is er een mentaal equivalent in de ‘Inner Citadel’, de innerlijke vesting.
De Romeinse keizer en filosoof Marcus Aurelius geloofde in een kalm en rationeel centrum in de geest, een private vesting die onaangetast blijft bij externe chaos.
Deze vesting blijft je anker terwijl emoties, angsten en frustraties om je heen loeien. Het is de plek vanwaar je met helderheid en wijsheid je gedrag kunt sturen. Het is de zetel van oordeel, discipline en zelfbegrip. In praktische zin is dit de innerlijke mentale kracht die je het vermogen geeft om rationeel te responderen in plaats van emotioneel te reageren. Een veilige plek waar je – met een paar diepe ademhalingen – naar terug kan keren als je onder druk staat.
Je kan het ook in spirituele termen denken als de kern van liefde in jezelf die onzichtbaar en daardoor onaantastbaar is voor externe bedreigende invloeden. Het is de goedheid of zo je wilt de goddelijke vonk in jezelf die een zee van kwaad niet kan doven. Ook daardoor is het een plaats waar je veilig bent wat er ook gebeurt.
Zekerheid door loslaten?
Geloof in je vermogen het beste te maken van de uitdagingen in het leven. De Stoïcijnen gaan zelfs zover met ‘Amor Fati’ (letterlijk “hou van wat er gebeurt”) dat ze hun realiteit accepteren als ‘wenselijk’.
Want hoeveel controle heb je werkelijk? Je kunt leren je gedachten te beheersen en de negatieve stem in je hoofd te negeren. Maar over de meeste gebeurtenissen in je leven heb je nauwelijks grip. En dat besef – paradoxaal genoeg – geeft juist rust. Als je weinig controle hebt, waarom zou je je dan druk maken? Loslaten wordt dan niet alleen wijs, maar ook de enige echte optie.
Je kan de acceptatie van ‘wat is’ uitbreiden naar ‘gebeurt het voor mij of overkomt het mij’. Wat kan ik leren van iets dat mij overkomt? Win je een aardige prijs in de loterij? Overkomt je iets onprettigs of zelfs (levens)bedreigend? “Tja helaas, maar wat kan ik er van leren?”
In beide gevallen verandert het niets aan de situatie en wie je fundamenteel bent. Het geeft je wel de keuze om er anders over te denken. Of zoals Shakespeare zei: “There is nothing either good or bad, but thinking makes it so.” Je interpretatie en instelling maken het verschil tussen goed en slecht, geen enkele kwalificatie van de feiten verandert daar iets aan.
Veel mensen zijn bang voor wat er kan gebeuren, ook al is de kans klein.
We are more often frightened than hurt; and we suffer more in imagination than in reality.
Seneca
Welke prijs wil jij betalen voor zekerheid?
Zekerheid zit niet in externe zaken en het afschermen van risico’s. Het is verstandig om je te verzekeren, maar je hebt geen zekerheid dat het je niet overkomt.
Wil je weerbaarder in het leven staan, met vertrouwen in je eigen vermogen? 10% Happier van Dan Harris is een praktisch startpunt. Geen zweverigheid, maar een eerlijk verslag vol twijfels, vallen en opstaan.
Zekerheid zit in je vermogen om dingen te relativeren, in het accepteren van je beperkte controle en het vertrouwen dat je weerbaarheid komt uit je confrontatie met het leven in plaats van je te verstoppen.
De veiligste plaats is in je geest waar externe zaken je niet kunnen raken en waar je de vrijheid hebt om wat er gebeurt perspectief te geven. Meditatie helpt daarbij om je rust en helderheid te vinden. Ik heb ook meditatie geprobeerd, maar bij mij beklijfde het niet. Mijn geest is wat onrustig, gelukkig de laatste jaren met weinig negatieve gedachten.
Zoals altijd, begin klein (saai maar effectief). Wat is één situatie waarin je nu externe zekerheid zoekt – die je geld, energie of vrijheid kost – terwijl innerlijke weerbaarheid effectiever zou zijn? Misschien is dat leren omgaan met een moeilijk gesprek in plaats van het te vermijden. Of relativeren dat niet alles perfect hoeft, in plaats van perfectionisme als bescherming tegen kritiek.
Je geluks-kapitaal groeit niet vanzelf. Maar elk moment dat je kiest voor acceptatie in plaats van controle, voor vertrouwen in plaats van verdediging, is een investering die blijft renderen.
Zie ook het artikel over de comfort zone.
